Ауырсыну синдромы – перифериялық жүйке жүйесі мен нерв талшықтарынан ноцицептивті сигналдардың өтуі бұзылғанда сондай-ақ жұлын мен бас миында ноцицептивті нейрондардың қозуымен байқалады. Бұл кезде ретсіз эктопиялық активтілік пайда болады.
Эктопиялық активтілік:
- Пайда болу себебі: нерв талшықтарындағы Na каналының ұлғайып өзгеруі.
- Орналасуы: дорсалді ганглилердің зақ. аксондарында, невромада, регенерацияланған нервтерде
- Қызметі: берілген сигналды ұзартып, амплитудасын жоғарлатады
- Нәтижесі: дорсалді ганглиде,нерв талшықтарында қиылысқан (перекрестный) қозуға әкеледі.
Ауырсыну патофизиологиясы
Қалыпты жағдайда перифериялық нервтердің аксондары мех.тітіркендіргіштерге әсер көрсетпейді. Егер де ноцицептивтік афференттер зақымдалса нервке тән емес жаңа нейропептидтер синтезделеді. Олар: Галанин, Холецистокинин, Нейропептидаза. Нервтің сәл созылуы, артер.пульсацияның өзі нерв талшығын активтендіру мүмкін.
Ноцицептивті нейрондардың шамадан қозуы:
- Жұлын-миында дорсалді мүйізінде
- Үлкен жарт.шарлардағы соматосенсорлы қыртысында
- Таламус ядроларында жүреді.
Нәтижесінде: Жұлын, мида ноцицептивтердің жартылай өлуі
Синапстың өзегінде нейрокинин көп бөлінеді. Ол цитотоксикалық әсер көрсетеді. Соның нәтижесінде ағзадағы келесідей өзгерістер туындайды:
Шамадан тыс:
- Жасуш.тыс К+
- нейрондар деполяризациясы, қозуы
Жеткіліксіз болады:
- Оплоид
- глицин
- ГАМҚ
Нәтижесінде: Нейрондар қозуы жоғарылап, ауырсыну синдромы күшейеді.
Ауырсынуды емдеу
Ауырсыну синдромына патологиялық тәсілдеме:
- антидепрессанттар
- антиконвульсанттар
- Жергілікті анестетиктер
Дәлелді медицина тұрғыдан антидепрессанттардың (үш циклды, серотонинды кері ұстайтын селективті ингибиторлар) анальгетикалық әсері бар екендігі дәлелденген. Оған арнайы рандомизирленген зерттеу әдісі таңдалған.
Механизмі: супраспинальді серотонин және норадреналинергиялы антиноцицептивтік жүйенің активтенуіне әкеледі. Сондай-ақ амитриптилин перифериялық нерв талшықтары мен нейрон мембранасында Na+ иондарын блоктап тастайды.
Қолдануы: эпилепсия, неврогенді ауырсыну синдромы.
Антиконвульсанттардың әсер етуі мех қарай 3 классқа жіктейміз:
Натрий каналын блоктайтын
- Дифенин
- Вальпроат натрий
- карбамазепин
ГАМҚ синтездейтін
- барбитурат
- Оксибутират натрий
- бензодиазепин
Қоздырушы аминқышқыл синт.тежеуші: ламотриджин
Қолдану: диабетикалық невропатия, үшкіл нервтің невралгиясы, орталық ауырсыну синдромы.
Жергілікті анестетиктер – лидокаин. Мех: Na+ блоктайды. Ол тек қана перифериялық жүйе бойынша ғана емес , сондай-ақ орталық жүйеге әсер ету қабілеті бар. Дәлелді медицина тұрғыдан “плацебо-бақылау” зерттеуін жүргізген. Орталық ауырсынуы бар науқастарға көк тамырларына лидокаинді енгізген. Нәтижесінде ауырсыну сезімі басылған. Қазіргі таңда жергілікті анестетиктерді гель , пластыр түрінде де қолданады. Терапияда өте тиімді.
